Macro-economische ontwikkelingen
In aanloop naar de EU top waren de markten matig positief over de te bereiken resultaten. Achteraf overheerst het geluid dat de maatregelen niet ingrijpend genoeg zijn om een einde te maken aan de schuldenproblematiek. Moody’s, Fitch en S&P hebben na de top aangegeven dat de genomen maatregelen niet afdoende zijn. De bureaus zullen de kredietrating van de EU landen heroverwegen. De kredietrating van België is inmiddels al met één trap verlaagd. Het uitblijven van verdere maatregelen zal mogelijk ook leiden tot een verlaging van de rating van Frankrijk en wellicht ook Duitsland en Nederland.
Angst voor afwaarderingen van Europese landen zet de waarde van de Euro onder druk. Deze staat op een 1,30 tov de USD. Dit is het laagste niveau sinds januari en 20 cent lager dan de hoogste notering in 2011. Maandag na de EU top steeg het renteniveau van Italië en Spanje alweer. In de week die volgt hebben Italië en Spanje met succes staatsobligaties uitgegeven. Cijfers van de ECB laten echter wel zien dat er meer staatsobligaties worden opgekocht om het renteniveau van de probleemlanden te drukken.
De afgelopen weken zijn er relatief positieve economische data uit de VS gekomen. Het werkloosheidspercentage is gedaald tot 8,6%, een historisch hoog niveau, maar wel een duidelijke verbetering ten opzichte van de afgelopen 6 maanden toen het percentage ronde de 9% schommelde. De consument is iets meer geld aan het uitgeven in de aanloop naar het kerstseizoen. China ziet haar productie en export teruglopen. Europa is de grootste handelspartner van China, verminderde economische activiteit in de EU leidt tot minder vraag naar in China geproduceerde producten.
De twee belangrijkste factoren dat de olieprijs momenteel beïnvloed is aan de ene kant de angst voor economische neergang door de Europese schuldenproblematiek. Aan de andere kant zijn het de spanningen over mogelijke sancties op Iranese olie, die een bodem leggen onder de prijsontwikkelingen. Iran produceert grofweg 5% van het wereld olieverbruik.
Commodities staan ook steeds verder onder druk. De teruglopende vraag door de kwakkelende wereldeconomie zorgt voor een plafond op de prijsontwikkeling voor de meeste commodities.
Toch zijn de dalingen beperkt ondanks de negatieve verwachtingen. Het ziet er naar uit dat hedgefondsen en andere investeerders ervoor kiezen om “long” te blijven in onder andere olie (aankopen vasthouden met de verwachting dat prijzen zullen toenemen). Het gebrek aan alternatieve investeringen speelt hierbij een belangrijke rol. Zo vervullen staatsobligaties, die altijd als veilige haven werden beschouwd die functie allang niet meer. Er is een toename zichtbaar van zogenaamde geïndexeerde commodities. Dit zijn gecreëerde investeringsproducten waar een mix van verschillende grondstoffen in zijn opgenomen. Een toename van dit type fonds heeft de afgelopen jaren voor meer geldstromen in de grondstoffenmarkten gezorgd. Handelaren zijn vaak in staat geld te verdienen in zowel stijgende als dalende markten. Bovengenoemde producten functioneren alleen met long posities. Dit is ook deels een verklaring voor de relatief hoge prijzen voor commoditeis op een moment dat de economisch groei in de wereld vertraagt. Zorgen om Iran en dreigende onrust in Kazachstan, waar stakingen in de oliesector met harde hand worden neergeslagen, hebben een opwaarts effect op de energieprijzen.
Gemakkelijk winbare olie is aan het opraken. De kostprijs om een vat olie te produceren komt steeds hoger te liggen doordat er op steeds moeilijkere locaties gezocht moet worden naar olie. In onderstaande staafdiagram is zichtbaar op welk prijsniveau olie zich moet bevinden om begrotingsevenwicht in de olieproducerende landen te waarborgen.
De CO2 prijzen zijn dinsdag omhoog geschoten na een wetsvoorstel om in de derde fase 2013-2020 minder emissierechten beschikbaar te stellen. In onderstaande grafiek wordt zichtbaar hoe groot de daling van CO2 emissierechten dit jaar is geweest. Het blijft een “product” dat door de politiek is gecreëerd. Door in de volgende fase minder emissierechten uit te geven wordt getracht het huidige overschot aan emissierechten terug te dringen. Gezien de negatieve economische verwachtingen is het de vraag of de hogere prijzen stand houden.
Elektriciteit en Aardgas ontwikkeling
Na een aanzienlijke daling de afgelopen weken is TTF aardgas weer wat aan het herstellen. Dit staat vermoedelijk in verband met aankopen die gedaan worden door industriële spelers of tuinders die nog open posities hebben voor het leveringsjaar 2012. De gasbergingen in Europa zijn nog steeds aanzienlijk gezond gevuld voor de tijd van het jaar. Januari is doorgaans de koudste maand in het jaar. Mochten lage temperaturen uitblijven, dan zullen de bergingen op uitzonderlijk hoge vullingpercentages de warme periode ingaan (lente 2012). De zomerperiode wordt voornamelijk gebruikt om de gasbergingen aan te vullen. Mocht de lage aanspraak op de gasbergingen aanhouden gedurende de wintermaanden, dan zal er in de lente weinig vraag zijn vanuit partijen met opslagcapaciteit die de bergingen weer willen aanvullen. In dit scenario zal er meer gas de markt opkomen met een prijsdrukkend effect als gevolg.
Economisch neergang leidt tot minder industriële vraag naar aardgas. Met de huidige ontwikkelingen ziet het er naar uit dat de vraag vanuit de industrie niet op korte termijn zal herstellen. De toevoer uit Noorwegen en Rusland blijft op peil voor het tijd van het jaar. Enkele storingen aan gasvelden in Noorwegen leiden tijdelijk tot minder aanvoer met als gevolg een lichte opleving op de spotmarkt.
Particulieren verbruiken minder elektriciteit vanwege bovengemiddelde temperaturen. De industriële vraag blijft ook uit. De afgelopen weken hebben de CO2 prijsontwikkelingen sterke invloed gehad op elektriciteitsprijzen. In 2013 en 2014 komt er 16 GW aan nieuwe productiecapaciteit beschikbaar in Nederland. Het huidige productiepark kan gemakkelijk de vraag aan. Door de nieuwe productie-eenheden zal er overcapaciteit optreden op de Nederlandse markt. Met de huidige grensoverschrijdende capaciteit kan het ontstane overschot niet volledig worden geëxporteerd. Producenten zullen op termijn moeten overwegen om oude productiefaciliteiten af te schakelen om de ontstane overcapaciteit te verminderen. Gezien de economische vooruitzichten is een herstel van de vraag vanuit de industrie niet te verwachten.
De economische vooruitzichten voor Europa zijn nog uiterst onzeker. Het ziet er naar uit dat Frankrijk in een recessie zal raken. Ook de groeiverwachtingen voor Duitsland zijn naar beneden bijgesteld. De rating bureaus staan op scherp om bij een verslechtering van de economie in Europa de ratings te verlagen. Een belangrijke economische indicator met voorspellende waarde is de inkoopmanagers index PMI. De PMI index geeft een waarde aan van onder de 50, een waarde die vaak vooraf gaat aan een krimpende economie.
Bron:tennet.org
In bovenstaande grafiek wordt het verbruik in Nederland weergegeven zoals waargenomen door Tennet. De landelijke elektriciteitsvraag is nagenoeg gelijk gebleven.
Aardgas
De tarieven van aardgas zullen zich vrij vlak bewegen de komende periode. Bij gelijkblijvende temperaturen kan er ruimte aan de onderkant ontstaan. De winter zet maar niet door waardoor de bergingen relatief vol blijven zitten. De industriële vraag blijft uit, naast de milde temperaturen zorgt dit voor voldoende beschikbaarheid aan aardgas.
Elektriciteit
De elektriciteitsprijzen zullen onder invloed blijven van de CO2 prijsontwikkeling. De recente stijging is vermoedelijk overdreven en kan op korte termijn afvlakken. Mocht TTF aardgas afkomen, wat de verwachting is, dan zal er ook een neerwaartse druk ontstaan op de op de elektriciteitsprijzen. De factoren die de prijzen verder onder druk kunnen zetten lijken te overheersen op dit moment.
Heeft u vragen en/of opmerkingen, dan kunt u zich richten tot:
Hellemans Consultancy B.V.
Chris Guth en Michiel de Voogt, analisten
Telefoon: 030 - 22 55 011