Macro-economische ontwikkelingen
De afgelopen maand hebben de markten een aanzienlijke daling doorgemaakt, vorige week was echter een licht herstel zichtbaar. Dit herstel werd ingezet na uitspraken van Angela Merkel en Nicolas Sarkozy waarin ze beloven met nieuwe voorstellen te komen die een einde aan de schuldencrisis moeten maken. Deze uitspraken blijven vaag maar zijn blijkbaar voldoende om het vertrouwen weer tijdelijk te herstellen. De aanzienlijke daling van afgelopen maand zorgt er wellicht voor dat partijen weer in de markt stappen met een opwaartse beweging als gevolg. Data over de arbeidsmarkt in de VS draagt ook bij aan de opleving van de afgelopen week. Het werkloosheidpercentage blijft echter ongewijzigd op 9%. De economische groei in China kwam uit op 9,1% in het derde kwartaal. Dit groeicijfer is een tegenvaller ten opzichte van de verwachting (9,3%). Dit draagt bij aan de zorgen dat de Europese schuldencrisis en de slecht presterende Amerikaanse economie het herstel van de wereldeconomie in de weg staat.
De Belgische tak van Dexia is genationaliseerd. De bank heeft meer dan 3 miljard euro’s? Dollars? Peseta’s? uitstaan in Griekse staatobligaties. Deze nationalisatie brengt de Belgische schuldenpositie nog meer in de problemen. Kredietbureaus hebben al gewaarschuwd de credit rating van België naar beneden bij te stellen, wat het financieren van de hoge schulden duurder zal maken. Rapporten van banken waarschuwen dat Nederland al in een recessie is beland. Dit moet nog uit officiële data blijken echter komen dergelijke rapporten het vertrouwen niet ten goede.
Wereldwijd protesteren duizenden mensen tegen een financieel systeem dat gezien wordt als oneerlijk en corrupt. De onvrede wordt steeds zichtbaarder. De protesten zijn het grootst in landen waar in sterke mate ingezet wordt op het saneren van de staatsschuld. De stimuleringsactiviteiten zijn tot op heden voornamelijk gericht op de financiële sector, wat voor veel mensen ver van hun bedstee staat. De onvrede wordt gevoed door het idee dat de gewone belastingbetaler bankiers moet gaan redden die doorgaans een ver boven gemiddeld inkomen hebben, om nog maar niet te spreken over de bonussen. De wereldeconomie is momenteel uiterst fragiel. Het is twijfelachtig of de nieuwe plannen in Europa een structurele oplossing kunnen bieden voor de problemen. De vorige maatregelen hebben een zeer tijdelijk effect gehad. In de EUR/USD koers is duidelijk zichtbaar dat normale regels niet meer opgaan. De koers is sterk afhankelijk van politieke besluiten. Sinds de aankondiging van de nieuwe voorstellen is de Euro sterk geapprecieerd.
Olie is de laatste weken aan flinke schommelingen onderhevig. Noteringen uiteenlopend van tussen de $ 100 en $114 per vat zijn waargenomen. De prijs is licht afgekomen nadat de Duitse minister van financiën heeft aangegeven dat de huidige plannen niet het einde zal betekenen van de Europese schuldencrises. De spread tussen de Europese benchmark voor olie (Brent) en de Amerikaanse benchmark (WTI) is momenteel aanzienlijk groot. Dit is mede veroorzaakt door de onrust in het Midden Oosten, het wegvallen van productie in Libië en de hoge voorraden in de VS. De export uit Libië is inmiddels weer hervat, de Europese economie verkeert in zwaar weer, wat de vraag drukt. Tevens lopen de de voorraden in de VS terug. Bovenstaande kan ertoe leiden dat de noteringen meer naar elkaar toe bewegen.
De afgelopen dagen zijn de kolenprijzen ,onder invloed weinig vraag en de economische perspectieven, gedaald. Momenteel vindt er weinig fysieke handel plaats. De kolenprijzen 2012 voor levering in Antwerpen, Rotterdam of Amsterdam liggen rond de 117 $/ton. Het prijsniveau begin september was ongeveer 130 $/ton. Emissierechten zijn de afgelopen maanden gevangen in een bandbreedte tussen de 10 en 13 euro per ton uitstoot. De vraag uit de industrie lijkt af te nemen en dit zorgt ervoor dat het al ruime aanbod nog groter wordt. Begin dit jaar werd er nog gesproken over een prijs van 20 euro per ton. Dit niveau lijkt momenteel ver buiten bereik.
Elektriciteit en Aardgas ontwikkeling
Het negatieve sentiment lijkt grip te krijgen op de elektriciteit en aardgas markt. De afgelopen dagen laten de borden dalende prijzen zien. De temperaturen liggen iets onder het langlopende gemiddelde waardoor de vraag naar energie groter wordt. Handelaren constateren dat het aardgassysteem, ondanks het koudere weer, goed in evenwicht is waardoor de opwaartse bewegingen op de spotmarkt gering zijn en op de termijnmarkt zelfs dalend. In onderstaande grafieken worden de vullinggraad van de gasbergingen in Nederland en België weergegeven. België (ZEE) is voor 100% gevuld en de TTF zone voor 90,5%.
Gezonde aanvoer en volle bergingen kunnen een neerwaartse druk geven op de gasprijs de komende maanden. Een hogere vraag vanuit elektriciteitsproducenten en een potentiële koude winter kunnen een bodem bieden voor de gasprijsontwikkeling.
De prijzen zijn op de elektriciteitmarkt is de afgelopen week, onder invloed van lagere kolen en CO2 prijzen, gedaald. Industriële verbruikers zijn verantwoordelijk voor grofweg 40% van de totale Nederlandse consumptie in 2010. De vraag uit de industrie valt lager uit door de stagnerende groei en het economisch klimaat. Dit zorgt voor ruimte aan de onderkant. Duitsland kan tot op heden het weggevallen kernproductie goed compenseren met opwekcapaciteit wind en zon. De export van Frankrijk naar Duitsland blijft hoog. Bij gemiddelde temperaturen zal dit ook zo blijven. Mocht Frankrijk een koude winter krijgen zullen zij stoppen met exporteren omdat de elektriciteit grotendeels moet worden gebruikt voor verwarming. De Europese schuldencrisis heeft impact op de elektriciteitsprijzen op het gehele continent. In onderstaande grafiek worden de year ahead noteringen gegeven van de belangrijkste markten.
De marges van producenten die met aardgas elektriciteit opwekken staat al een geruime tijd onder druk. De relatief hoge aardgasprijzen van de afgelopen maanden en het prijsniveau van elektriciteit is hiervan de oorzaak. De marges van producenten worden uitgedrukt met de termen “dark en spark spread”. De dark spread is de marge voor een kolencentrale met een gemiddeld rendement. In onderstaande grafiek is zichtbaar dat kolenopwek rendabeler is dan aardgas de afgelopen twee jaar.
Het licht op de toekomst lijkt gedimd te worden. Oplopende rentekosten voor de grotere probleemlanden, teruglopende groei (mogelijk al in een recessie) en een storm van afwaarderingen waardoor het vertrouwen nog verder wegzakt. Men moet zich afvragen of de politiek dit weekend het vertrouwen van de markten terug kan winnen. De slagkracht van het noodfonds zal worden vergroot door een trucage. Het bedrag wat al in het noodfonds zit zal qua bedrag niet veranderen. Het zal worden ingezet om garant te staan voor een deel van de inleg die geldschieters bereid zijn te lenen aan de probleemlanden. De redenatie hierachter is dat geldschieters meer geld zullen lenen als de Europese belasting betaler voor 1/5 garant staat. Gezien de onzekere tijden is het nog maar de vraag of dit voldoende zal zijn.
Het industriële verbruik is afgenomen, gezien de afnemende economische activiteiten. Huishoudens verbruiken daarentegen meer energie in de wintermaanden. In onderstaande grafiek is het verbruik van heel Nederland te zien op een doordeweekse winterse dag. Hierin is een duidelijk levenspatroon te ontdekken.
Bron:tennet.org
Aardgas
De eerder zo stabiele aardgasprijzen lijken eindelijk wat aan te trekken van het slechte economische sentiment. De spotmarkt is iets opgelopen, wegens het koudere weer, waardoor de spread tussen spot en future maanden is afgenomen. De lange termijn contracten zijn dalende en dat bij toenemende handelsvolumes. Gezien de gevulde bergingen en aanvoerstromen gaan handelaren gas lager waarderen. Wij verwachten dat TTF gas lager kan bewegen afhankelijk van de seizoensgebonden vraag. De LNG aanvoer blijft de spotmarkt beleveren ondanks de verwachte afname doordat schepen uitwijken naar Azië.
Elektriciteit
De elektriciteitsprijsontwikkeling laat een neerwaartse trend zien. Dalende prijzen van kolen, emissierechten en, de laatste dagen, aardgas liggen hieraan ten grondslag. Het wegvallen van de acht Duitse kerncentrales kan momenteel nog goed worden opgevangen door opwek uit wind/zon en import uit Frankrijk. De toename van alternatieve opwekcapaciteit zorgt voor een steeds volatielere spotprijs ontwikkeling. Futures ondervinden een neerwaartse druk door slechte economische verwachtingen. Voor de lange termijn verwachten wij dan ook gelijkblijvende tot licht dalende elektriciteitsprijzen. De talende trend kan keren in het geval dat het reddingsplan boven verwachting is. De exacte impact die de uitkomst van de top zal hebben op de energieprijzen zal moeten blijken. Wij zijn van mening dat dit niet tot een drastische koersstijging zal leiden op de lange termijn.
Heeft u vragen en/of opmerkingen, dan kunt u zich richten tot:
Hellemans Consultancy B.V.
Chris Guth en Michiel de Voogt, analisten
Telefoon: 030 - 22 55 011
Hellemans Consultancy B.V.
Hellemans Consultancy B.V. heeft zich gespecialiseerd in het begeleiden van en adviseren bij de inkoop van energie. Zij bestaat uit een team van meer dan 20 professionals en is een betrouwbare en onafhankelijke partij, die inmiddels al meer dan 10 jaar actief is op de energiemarkt. Met krachtige adviezen over de inkoop van elektriciteit en aardgas, factuurcontrole, rendementstudies en energiemanagement functioneert zij voor de zakelijke markt als een vuurtoren in de nationale en internationale energiemarkt. Een betrouwbaar en blijvend oriëntatiepunt waarop de energiekoers voor de komende jaren kan worden bepaald.